Naar inhoud

BLACK FRIDAY: TOT 70% KORTING

LET'S GO!
LET'S GO!
Winkelwagen

Je winkelwagen is leeg

Doorgaan met winkelen
Comment bien choisir sa protéine pour construire du muscle ? Interview avec Florian Britto, PhD
20 okt. 2026

Hoe kies je het juiste eiwit voor spieropbouw? Interview met Florian Britto, doctor in de spierfysiologie

Inhoudsopgave

Florian Britto

Nagelezen en goedgekeurd door

Florian Britto

Docteur en physiologie du muscle squelettique

Maître de conférences HDR à l'UFR STAPS de l'Université Paris Cité et chercheur à l'INSERM (Institut Cochin). Ses travaux portent sur la biologie du muscle squelettique, la synthèse protéique et la voie mTORC1.

  • Chercheur
  • Maître de conférences HDR
  • Physiologie musculaire

Interview afgenomen door Marius Grek, voedingsexpert bij QNT Sport.

De citaten zijn vertaald uit het Frans.

In het kort. De kwaliteit van een eiwit wordt beoordeeld op het gehalte aan essentiële aminozuren, met leucine voorop, en op de verteerbaarheid. De DIAAS-score vat dat samen. Melkeiwitten, ei en soja hebben daarbij de beste profielen, terwijl je de meeste plantaardige bronnen beter combineert.

Infographic in vier stappen: training zorgt voor mechanische spanning in de spier, eiwitten worden verteerd tot aminozuren, leucine activeert de mTORC1-route die de aanmaak van spiereiwitten stimuleert, daarna overtreft de aanmaak de afbraak en kan de spiermassa toenemen.

Figuur 1. Van eiwit tot spier: de belangrijkste stappen tussen training, aminozuurinname en de aanmaak van spiereiwitten, met name via de activering van de mTORC1-route door leucine.

De eiwitmarkt groeit al een jaar of tien sterk, en heel wat merken maken er intussen een verkoopargument van. We zien een ware explosie van producten met een hoog eiwitgehalte, en dit macronutriënt krijgt geleidelijk een vaste plaats in onze voeding. Lange tijd werd eiwit vooral met bodybuilders geassocieerd, maar vandaag spreekt het zowel recreatieve sporters als professionele atleten aan, en zelfs het brede publiek. Hoe valt die populariteit te verklaren?

In het dagelijkse taalgebruik heeft het idee ingang gevonden dat eiwit “spieren zou opbouwen”, zonder dat we altijd weten welke fysiologische mechanismen daarachter zitten. Een even belangrijke vraag blijft vaak buiten beeld, namelijk of alle eiwitten gelijkwaardig zijn. We hebben de neiging om ze op één hoop te gooien en alleen in grammen te denken, terwijl hun voedingskwaliteit kan verschillen. Die hangt onder meer af van hun profiel aan essentiële aminozuren, hun leucinegehalte en hun verteerbaarheid.

Om die vragen te beantwoorden gaf het QNT-team het woord aan Florian Britto, doctor in de fysiologie van het skeletspierweefsel, hoofddocent (HDR) aan de UFR STAPS van de Université Paris Cité en onderzoeker bij INSERM (Institut Cochin). Dit artikel behandelt de belangrijkste vragen uit dat gesprek en probeert wetenschappelijke gegevens te onderscheiden van marketingargumenten, zodat sporters beter geïnformeerde keuzes kunnen maken.

Wat is een goed eiwit?

Een eiwit is meer dan een aantal grammen, want de aminozuursamenstelling en de verteerbaarheid bepalen wat je lichaam er echt mee kan doen.

Video (in het Frans): Wat maakt een eiwit goed? Fragment uit het interview van Marius Grek met Florian Britto

Een eiwit is een aaneenschakeling van aminozuren, te vergelijken met een parelketting waarin elke parel een aminozuur is. Ongeveer twintig verschillende aminozuren vormen de eiwitten van het menselijk lichaam. De volgorde waarin ze aan elkaar zitten, bepaalt welke functie een eiwit heeft.

Wat eiwitbronnen onder meer onderscheidt, is hun aminozuurprofiel, en dan in het bijzonder de aanwezigheid van voldoende zogeheten essentiële aminozuren. Die kan het lichaam niet zelf aanmaken, dus moet je ze via je voeding binnenkrijgen. Niet-essentiële aminozuren kan het lichaam wel zelf aanmaken. Is een essentieel aminozuur in te kleine hoeveelheid aanwezig, dan kan het de beperkende factor worden voor de eiwitsynthese.

Bovendien spelen niet alle aminozuren precies dezelfde rol in de eiwitsynthese. Leucine bijvoorbeeld speelt een sleutelrol als signaal. Het helpt de mTORC1-route te activeren, die betrokken is bij de aanmaak van spiereiwitten.

We spreken van een “volwaardig” eiwit wanneer het alle essentiële aminozuren in voldoende hoeveelheid aanlevert. Dierlijke eiwitten hebben doorgaans een volwaardig profiel en een goede verteerbaarheid, terwijl sommige plantaardige eiwitten te weinig van één of meer essentiële aminozuren bevatten. Soja is bijvoorbeeld een uitstekende bron van plantaardige eiwitten. Bij plantaardige voeding kun je door verschillende eiwitbronnen af te wisselen gemakkelijker aan je volledige aminozuurbehoefte voldoen. Granen zoals rijst en peulvruchten zoals erwten vullen bijvoorbeeld elkaars aminozuurprofiel aan wanneer je ze combineert. Onder de gangbare voedingsmiddelen wordt het ei vaak als referentie genoemd, dankzij de goede verteerbaarheid en het volwaardige profiel aan essentiële aminozuren, ook al halen melkeiwitten hogere scores.

“Of een eiwit goed is, hangt in de eerste plaats af van de verscheidenheid aan aminozuren die het bevat, en vooral van de aanwezigheid van essentiële aminozuren.”

(Florian Britto)

Wat de wetenschap zegt. De kwaliteit van een eiwit wordt beoordeeld op het gehalte aan essentiële aminozuren en op de verteerbaarheid, die tegenwoordig wordt uitgedrukt met de DIAAS-score (Digestible Indispensable Amino Acid Score, oftewel verteerbaarheidsscore van de essentiële aminozuren). Dierlijke eiwitten, met melkeiwitten voorop, en ook soja hebben daarbij de beste profielen, terwijl de meeste plantaardige bronnen, die minder leucine bevatten en minder verteerbaar zijn, een minder sterke eiwitsynthese op gang brengen en beter gecombineerd worden (Rutherfurd et al., 2015; Mathai et al., 2017; van Vliet et al., 2015).

Praktische tips. Het kan de moeite lonen om verder te kijken dan alleen het aantal grammen, want bij een gelijke hoeveelheid lijkt een eiwitbron die rijk is aan essentiële aminozuren en leucine nuttiger voor de spieropbouw. Bij plantaardige voeding lijkt het combineren van een graanproduct met een peulvrucht een eenvoudige manier om dichter bij een volwaardig profiel te komen.

De DIAAS-score begrijpen. De FAO beveelt DIAAS sinds 2013 aan als vervanger van PDCAAS. De score houdt rekening met het gehalte aan elk essentieel aminozuur en de werkelijke verteerbaarheid ervan, gemeten aan het einde van de dunne darm. Daarbij telt de laagste vastgestelde verhouding, waardoor één aminozuur waarvan te weinig aanwezig is de score van de hele eiwitbron begrenst. Boven 100 is geen enkel aminozuur beperkend, terwijl onder 75 geen enkele kwaliteitsclaim is toegestaan. Bij de interpretatie horen twee kanttekeningen. De score verschilt naargelang het gekozen referentieprofiel en zegt niets over de opnamesnelheid. Dat verklaart waarom sporters whey verkiezen, terwijl caseïne een hogere score haalt. De waarden in de figuur hieronder komen uit Herreman et al. (2020), voor het profiel van adolescenten en volwassenen.

Staafdiagram van de DIAAS van tien eiwitten voor adolescenten en volwassenen: caseïne 137, varkensvlees 126, ei 111, whey 106, soja 103, erwt 83, haver 68, rijst 56, tarwe 56 en maïs 43, met drempels bij 75 en 100.

Figuur 2. DIAAS van tien eiwitbronnen, naar hun dierlijke of plantaardige oorsprong.

Hoe wordt een spier echt opgebouwd?

De uitspraak dat eiwit spieren opbouwt, klopt, maar daarachter schuilt een subtieler evenwicht tussen de aanmaak en de afbraak van eiwitten.

Als je het water buiten beschouwing laat, bestaat skeletspierweefsel grotendeels uit eiwitten, voornamelijk contractiele eiwitten. Onze spiereiwitten vernieuwen zich voortdurend. Pas wanneer de aanmaak de afbraak overtreft, wordt de eiwitbalans positief en kan de spiermassa toenemen.

Twee belangrijke factoren sturen dat evenwicht. De eerste is de voeding, want voldoende eiwitten eten levert de aminozuren die nodig zijn om nieuwe eiwitten aan te maken. Ook het tijdstip waarop je eiwitten inneemt, kan een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan een eiwitinname na de training of voor het slapengaan, om de aanmaak van spiereiwitten op belangrijke momenten te stimuleren.

De tweede factor is de training. De mechanische spanning op de spier brengt een reeks signalen in de cellen op gang die de eiwitsynthese stimuleren en op termijn spiergroei (hypertrofie) bevorderen. Ook bepaalde hormonen, zoals testosteron, en verschillende groeifactoren helpen die processen te regelen. Wie spiermassa wil opbouwen, moet dus een training die de spieren voldoende prikkelt combineren met een aangepaste eiwit- en energie-inname.

“Om spiermassa op te bouwen, moet je mechanische spanning op de spier uitoefenen en eiwitten aanleveren.”

(Florian Britto)

Wat de wetenschap zegt. Krachttraining en eiwitinname versterken elkaars werking. Dat blijkt uit een meta-analyse van 49 gecontroleerde studies, waarin eiwitsuppletie de toename van spiermassa en kracht door krachttraining vergrootte, met een plateau rond 1,6 g/kg/dag (Morton et al., 2018). Het “anabole venster” na de inspanning, dat lang als smal werd beschouwd, wordt vandaag genuanceerder bekeken, omdat de totale eiwitinname over de dag zwaarder weegt dan de timing (Aragon & Schoenfeld, 2013). De doeltreffendheid van die inname neemt bovendien doorgaans af met de leeftijd, een vorm van anabole resistentie (Morton et al., 2018).

Praktische tips. Alleen op eiwitten inzetten lijkt niet te volstaan, want de combinatie van krachttraining en een aangepaste eiwitinname lijkt de toename van spiermassa te maximaliseren. Timing (rond de training, voor het slapengaan) kan helpen, maar zou een kleinere rol spelen dan de totale inname over de dag.

Wat gebeurt er in de cel wanneer je eiwitten eet?

Achter het eenvoudige idee van “eiwitten eten om spieren op te bouwen” schuilt een opmerkelijk nauwkeurig proces in de cel.

Alles begint bij het DNA in de celkern. Je kunt het je voorstellen als een enorme montagehandleiding, met de bouwplannen van alle eiwitten in het lichaam. Om een bepaald eiwit te maken, leest de cel het bijbehorende gen en maakt er een werkkopie van, het boodschapper-RNA. Die kopie komt terecht in het cytosol, waar de machinerie voor de eiwitsynthese het overneemt. Het ribosoom leest vervolgens het boodschapper-RNA af en voegt bij elk codon het overeenkomstige aminozuur toe. Zo bouwt het de keten parel na parel op.

De aminozuren die je binnenkrijgt, spelen op twee niveaus een rol. Eerst dienen ze als bouwstenen, de grondstof voor de keten. Daarnaast werken ze ook als signaal, want de cel heeft sensoren die hun aanwezigheid detecteren. Wanneer de aminozuren aankomen, drukken ze als het ware op een moleculair gaspedaal, het mTORC1-complex. Dat geeft de ribosomen vervolgens het signaal om sneller te werken en meer eiwitten aan te maken. Zijn er geen aminozuren beschikbaar, dan wordt dat complex op een laag pitje gezet en vertraagt de eiwitsynthese, omdat zowel de bouwstenen als het signaal ontbreken.

“De rol van de aminozuren uit je voeding is juist om op een gaspedaal te drukken, het mTORC1-complex.”

(Florian Britto)

Wat de wetenschap zegt. Het mTORC1-complex werkt als een sensor voor de beschikbaarheid van aminozuren, met leucine als trigger bij uitstek die onder meer door het eiwit Sestrin2 wordt gedetecteerd, wat de remming van de route opheft en de vertaling van boodschapper-RNA naar eiwitten versnelt, en daarmee ook de eiwitsynthese (Wolfson et al., 2016). Die route staat centraal in de wisselwerking tussen voeding en spieropbouw.

Praktische tips. Die dubbele rol als bouwsteen en signaal maakt een nuttige nuance duidelijk. De totale hoeveelheid eiwitten volstaat op zich niet. Bij een maaltijd moet je ook voldoende aminozuren en leucine binnenkrijgen om de drempel te bereiken waarbij het gaspedaal doeltreffend wordt ingedrukt. Je eiwitinname over de dag spreiden lijkt dus beter dan alles in één keer te nemen.

Eiwitten: kijk naar de kwaliteit, niet alleen naar de hoeveelheid

Uit dit gesprek komt één rode draad naar voren. De hoeveelheid is niet alles, want de kwaliteit telt evengoed. Een eiwitbron van goede kwaliteit herken je onder meer aan het profiel aan essentiële aminozuren, het leucinegehalte en de verteerbaarheid. Dat verklaart waarom dierlijke eiwitten en sommige plantaardige eiwitten, zoals soja, doorgaans een bijzonder gunstig profiel hebben. Verschillende plantaardige bronnen vullen elkaars aminozuurprofiel aan wanneer je ze combineert.

Die kwaliteit is belangrijk voor de spieropbouw, die berust op een voortdurend evenwicht tussen de aanmaak en de afbraak van eiwitten. Om een positieve eiwitbalans te bevorderen, zijn twee zaken essentieel. Je hebt een training nodig die de spieren voldoende prikkelt om mechanische spanning op te wekken, en een aangepaste eiwitinname. Op celniveau leveren de aminozuren de bouwstenen voor de eiwitsynthese, terwijl sommige ervan, zoals leucine, ook als signaal werken door de mTORC1-route mee te activeren.

Voor spieropbouw is het dus belangrijk om verder te kijken dan alleen de hoeveelheid eiwitten die je eet. Ook de kwaliteit en de spreiding over de dag tellen mee, net als een aangepaste training. Die combinatie schept gunstige voorwaarden voor de ontwikkeling van spiermassa.

Bronnen

Aragon, A. A., & Schoenfeld, B. J. (2013). Nutrient timing revisited: Is there a post-exercise anabolic window? Journal of the International Society of Sports Nutrition, 10(1), 5. https://doi.org/10.1186/1550-2783-10-5

Herreman, L., Nommensen, P., Pennings, B., & Laus, M. C. (2020). Comprehensive overview of the quality of plant- and animal-sourced proteins based on the digestible indispensable amino acid score. Food Science & Nutrition, 8(10), 5379-5391. https://doi.org/10.1002/fsn3.1809

Mathai, J. K., Liu, Y., & Stein, H. H. (2017). Values for digestible indispensable amino acid scores (DIAAS) for some dairy and plant proteins may better describe protein quality than values calculated using the concept for protein digestibility-corrected amino acid scores (PDCAAS). British Journal of Nutrition, 117(4), 490-499. https://doi.org/10.1017/S0007114517000125

Morton, R. W., Murphy, K. T., McKellar, S. R., Schoenfeld, B. J., Henselmans, M., Helms, E., Aragon, A. A., Devries, M. C., Banfield, L., Krieger, J. W., & Phillips, S. M. (2018). A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British Journal of Sports Medicine, 52(6), 376-384. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-097608

Oikawa, S. Y., Kamal, M. J., Webb, E. K., McGlory, C., Baker, S. K., & Phillips, S. M. (2020). Whey protein but not collagen peptides stimulate acute and longer-term muscle protein synthesis with and without resistance exercise in healthy older women: A randomized controlled trial. The American Journal of Clinical Nutrition, 111(3), 708-718. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqz332

Rutherfurd, S. M., Fanning, A. C., Miller, B. J., & Moughan, P. J. (2015). Protein digestibility-corrected amino acid scores and digestible indispensable amino acid scores differentially describe protein quality in growing male rats. The Journal of Nutrition, 145(2), 372-379. https://doi.org/10.3945/jn.114.195438

van Vliet, S., Burd, N. A., & van Loon, L. J. C. (2015). The skeletal muscle anabolic response to plant- versus animal-based protein consumption. The Journal of Nutrition, 145(9), 1981-1991. https://doi.org/10.3945/jn.114.204305

Wolfson, R. L., Chantranupong, L., Saxton, R. A., Shen, K., Scaria, S. M., Cantor, J. R., & Sabatini, D. M. (2016). Sestrin2 is a leucine sensor for the mTORC1 pathway. Science, 351(6268), 43-48. https://doi.org/10.1126/science.aab2674

Veelgestelde vragen

Wat is een “volwaardig” eiwit?

Een eiwit dat alle essentiële aminozuren in voldoende hoeveelheid bevat. Dierlijke eiwitten en soja voldoen daaraan; de meeste plantaardige bronnen combineer je beter met elkaar (Rutherfurd et al., 2015; van Vliet et al., 2015).

Welk eiwit is het beste om spieren op te bouwen?

Bronnen die rijk zijn aan essentiële aminozuren en leucine, zoals whey, ei, melk of soja, behoren tot de meest doeltreffende (Rutherfurd et al., 2015; Mathai et al., 2017).

Plantaardige of dierlijke eiwitten?

Bijna alle dierlijke eiwitten zijn volwaardig; plantaardige eiwitten, vaak armer aan leucine en minder verteerbaar, combineer je (een graan plus een peulvrucht) tot een volwaardig profiel (van Vliet et al., 2015).

Hoeveel eiwit per dag voor spiermassa?

Boven ongeveer 1,6 g/kg/dag levert extra inname geen noemenswaardige winst in spiermassa meer op bij training (Morton et al., 2018).

Moet je je eiwitten meteen na de training innemen?

Het “anabole venster” wordt vandaag genuanceerder bekeken: de totale inname over de dag telt zwaarder dan de precieze timing (Aragon & Schoenfeld, 2013).

Wat is leucine, en waarom is het belangrijk?

Een aminozuur dat de eiwitsynthese op gang brengt door het mTORC1-complex te activeren; het gehalte eraan onderscheidt de eiwitten die het meest doeltreffend zijn voor de spier (Wolfson et al., 2016).

Helpt collageen bij het opbouwen van spieren?

Nee: het is een onvolwaardig eiwit (zonder tryptofaan en arm aan leucine) dat, in tegenstelling tot whey, de spiereiwitsynthese niet stimuleert (Oikawa et al., 2020).

Ontdek de andere rubrieken

Alle artikelen: Atleten & Experts